De Bijen

Farmers of the Earth

Een samenvatting van 'n brief aan het Kenniscentrum Landbouw in juni 2014 naar aanleiding van hun enquete onder imkers omtrent de varroa-bestrijding.

Door Wim Vergoossen

 

 

Eigenlijk is het allemaal niet zo moeilijk te begrijpen wanneer we wat meer zouden observeren en leren inzien hoe de natuur werkt.

 

Kijk gewoon 'n keer hoe 'n bij eigenlijk van nature leeft; wat ze doet en wat ze nodig heeft om gezond te blijven. Veel is daarover bekend, veel is inmiddels ook al weer vergeten geraakt.

Waarschijnlijk wisten de oude Egyptenaren, die ook al bijen hielden, meer van bijen dan onze hedendaagse imkers.

 

Ik zal proberen in willekeurige volgorde 'n paar zaken te noemen die naar mijn mening belangrijk zijn om enerzijds 'n begrip te krijgen wat er aan de hand is en anderzijds ideeën kan geven hoe we de situatie mogelijk nog enigszins 'n positieve wending kunnen geven.

Zoals u wellicht ook beseft is het geen vijf voor twaalf meer maar al veel later..

In China vindt momenteel in bepaalde streken de bevruchting van appelbloesems niet meer plaats door bijen maar door mensen. Mensen die met honderden tegelijk in bomen zitten, bezig zijn om de bloesems kunstmatig te bestuiven. Werkelijk bizar wanneer je beseft dat dit nu al realiteit aan 't worden is....

 

* Varroa is 'n parasiet die van nature op bijen voorkomt. 'n Gezond bijenvolk leeft in symbiose met deze parasiet. Op 'n manier dat deze wel aanwezig is maar niet in die mate dat het bijenvolk eronder te lijden heeft. Veel bijenvolken die in Rusland voorkomen tonen ons dit trouwens perfect.

Sowieso (en zo werkt het overal in de natuur) kiest 'n parasiet/roofdier z'n 'prooi' altijd onder de zwakkere exemplaren van het soort. Ooit al 'n keer 'n leeuw het leidende mannetje van 'n kudde gnoe's aan zien vallen? Hij zou 't zeker niet wagen want hij zou beslist zelf het slachtoffer worden.

En zo is het overal georganiseerd in de natuur. Het zijn altijd de zwakkeren die aangevallen worden. Dit is met planten precies hetzelfde.

Zieke of minder goed groeiende planten scheiden bepaalde stoffen af waardoor belagers aangetrokken worden. Zo is het dus ook met de bijen. Bijen die zich niet goed voelen trekken belagers aan. Dat is gewoon de natuur. En wij mensen willen dan de belagers aanpakken en kijken niet naar de oorzaak..

Dat is hoe de huidige landbouw helaas ook nog steeds werkt. Ze bestrijden plagen in plaats van naar de oorzaken te kijken.

 

Dan stelt zich natuurlijk de kernvraag: "Waarom voelen bijen zich niet goed?". Of andersgezegd: "Hoe ver zijn we weggeraakt van de natuurlijke leefwijze van de bij?"

En ik ga hier zeker geen complete opsomming geven maar ik wil toch wel 'n paar punten aanhalen:

 

* Allereerst is het al niet natuurlijk om bijen te houden om daar o.a. honing van te winnen. Wat wél natuurlijk is, is dat de mens de honing van verlaten bijennesten oogst. Honing die de bijen bewust achterlaten wanneer ze 't nest voorgoed verlaten. Dit is wat tegenwoordig nog veel gebeurt bij natuurvolken.

 

* Wat veel imkers tegenwoordig doen is via diverse kunstgrepen (ik zal niet op de diverse technieken ingaan) zoveel mogelijk honing oogsten. De bijen worden aangezet om veel meer honing te produceren dan ze van nature zouden doen. Zoals iedere boer weet, zijn koeien die de hoogste productie geven ook het meest gevoelig voor allerlei ziekten en kwalen. Met andere woorden: het aanzetten tot het produceren van meer honing dan van nature nodig is, zorgt al automatisch tot verzwakking van 'n populatie.

 

* Dan bieden de imkers 'ter vervanging' van de honing die ze roven van de bijen suikerwater aan aan de bijen. Bijen zijn van nature geen suikerdrinkers!! Onze (veelal geraffineerde) suikers zijn absoluut ongeschikt voor 'n bijenlichaam. Dat geeft dus zwakkere bijen.

 

* Dan houden we de bijen in ruimtes/kasten die vooral praktisch moeten zijn voor de imker. Het feit dat er zo'n enorme variëteit aan vormen, soorten, maten, materialen is naar bijenverblijven toe wil zeggen dat we nog totaal geen idee hebben wat voor bijen de beste 'leefruimte' is. Ook hier zouden we best 'n keer in de natuur gaan kijken om te zien waar bijen zelf de voorkeur aan geven.

 

* Helaas komen er niet zoveel volken meer vrij in de natuur voor in onze streken want imkers onderdrukken massaal de natuurlijke zwermdrift van bijen. Puur uit eigenbelang omdat ze bang zijn 'n gedeelte van het volk kwijt te raken (wat effectief in veel gevallen zo zal uitpakken). Het zwermen is 'n natuurlijk gegeven dat 'n (bewezen) functie heeft. Het zorgt, simpelgezegd, voor sterkere volkeren! Ook dat is al meermaals wetenschappelijk aangetoond en is trouwens gewone boerenwijsheid. Wat echter vaak gebeurt is dat de imker de natuurlijke drang van bijen manipuleert door bijvoorbeeld de koningin te verminken zodat ze niet meer kàn gaan vliegen. Welke impact denkt u dat dit op een bijenvolk heeft? Ook haar werksters beseffen dat ze met 'n verminkte en daardoor minder krachtige leider zitten. Dat maakt 'n bijenvolk dus ook beslist niet sterker.

 

* In 'n bijenverblijf heerst een microklimaat dat door de bijen perfect in stand wordt gehouden. Ze creëren zelf 'n perfecte ventilatie en dichten naden en kieren die dicht moeten af met propolis. Daarbij is propolis 'n krachtig medicijn voor bijen. Echter.. de imker komt regelmatig in z'n kasten kijken en verstoort hierdoor onmiddellijk dit zo essentiële microklimaat. Als de kast weer dicht is, kost het de bijen weer veel energie om alles weer te herstellen en zijn er sowieso al ziekteverwekkers binnen kunnen dringen die nu als eerste weer aangepakt moeten worden.

 

* Daarnaast steken imkers raampjes bij, halen raampjes weg, zetten kastsegmenten bij om het nest te vergroten enz. enz. Allemaal zaken die het huis van de bijen totaal overhoop haalt voor 'n tijd. Stelt u zich zoiets eens voor in uw eigen huis. Hoe zou u zich voelen en hoeveel energie zou het u kosten om alles weer zo te reconstrueren dat u zich weer goed voelt?

 

* Dan werken imkers vaak met veel chemicalieën. Chemicalieën waar de bijen van nature niet mee te maken hebben. Om hun kasten te ontsmetten bijvoorbeeld, hun gereedschap te ontsmetten, te behandelen voor varroa, de verf voor de kasten te schilderen enzovoorts. Dit zijn allemaal zaken die de bijen verzwakken.

 

* Verder ontnemen veel imkers de bijen de mogelijkheid om zelf raten te maken door hun geprefabriceerde wasramen aan te bieden. Bijen die eigenlijk in 'n bepaalde fase van hun leven wasramen zouden moeten maken, hoeven dit nu niet meer te doen. Dit gaat in tegen hun natuur en geeft zeker veel stress.

 

* Imkers zetten vaak veel kasten tesamen in hun bijenhal. Dat is ook absoluut tegennatuurlijk. Volken vermengen hierdoor heel snel, eventuele ziektes of zwaktes worden ook sneller vermengd. Ook hier weet iedere boer dat bijvoorbeeld veel varkensstallen naast elkaar 'n groter ziekterisico met zich mee brengt dan 'n enkele stal hier en daar in het landschap.

 

* Waar veel imkers geen rekening meer mee houden, is de juiste plaats van hun bijenkasten. Of andersgezegd; waar zouden bijen zelf hun nest maken? We zijn dat nog niet zo lang verleerd maar vroeger wisten de imkers dat bijen hun nesten bij voorkeur maken boven ondergrondse waterstromen. De energie die van daaruit omhoog komt werkt zeer positief op bijen (net als op mieren trouwens). Het opsporen van deze stromen is prima mogelijk. Zowel met de wichelroede alsook met eenvoudige technische apparatuur.

 

* En dan nog enkele zeer belangrijke punten: Ten eerste is daar het aanbod van voedsel voor de bijen. Bijen vinden tegenwoordig zeer veel monoculturen in de landbouw (zonder 'onkruid' uiteraard). Hierdoor is het voedselaanbod vaak eenzijdig. De imkers doen hier dan volop aan mee door bijenkasten te zetten in appelboomgaarden, perenboomgaarden, koolzaadvelden enz.. Het verplaatsen van de kasten op zich is natuurlijk al rampzalig (hun huis wordt gewoon opgepakt en ergens anders neergeplant). Ook de mens heeft belang aan 'n gevarieerd voedselaanbod. Bijen dus ook. Dat lijkt me niet moeilijk te begrijpen. Het is niet moeilijk te begrijpen dat 'n bijenvolk verzwakt door eenzijdig voedsel. En dan wil ik de kwaliteit van het aangeboden 'landbouwvoedsel' nog even buiten beschouiwing laten. Dat is nog 'n verhaal apart.

 

* Een aanvullende opmerking wil ik even maken voor de (snij)mais die op veel plaatsen gezet wordt. Op het moment dat bijen hun wintervoorraad aanleggen, bloeit de snijmais. En bijen vliegen daarop. Is er 'n groot aanbod van snijmais zullen ze veel stuifmeel uit snijmais opslaan in hun cellen. Stuifmeel van snijmais heeft jammergenoeg echter (van nature) 'n lage voedingswaarde voor de bijen. Dat wil zeggen dat wanneer bijen veel snijmaisstuifmeel in hun voorraad hebben ze zeker en vast gedurende de winter zullen verhongeren. Ik las onlangs nog 'n artikel van 'n imker die sinds enkele jaren ook 'n perceel snijmais achter z'n tuin heeft (van 'n boer uit de omgeving). Vanaf dat moment sterft steevast elke winter meer dan de helft van z'n bijenpopulatie.

 

* Bijen oriënteren zich voor 'n heel groot deel op geuren. Wanneer er nu door luchtvervuiling zoveel andere en onnatuurlijke geuren in de lucht hangen zullen ze heel gemakkelijk hun oriëntatie naar 'huis' verliezen. Daarenboven zorgen al deze vervuilende stoffen in de lucht natuurlijk ook nog voor 'n toxisch effect. Wanneer we in Vlaams-Brabant wonen hebben we de twijfelachtige eer dat de ring rond Brussel een van de meest luchtvervuilde stukken van Europa genoemd mag worden. Nou ja; heel Vlaams-Brabant is min of meer rond die ring gelegen dus dit tast, buiten onze eigen gezondheid, ook zeker de gezondheid van onze bijen aan.

 

* Dan wil ik toch ook nog het thema straling aanhalen. Het mag eenieder inmiddels duidelijk zijn dat "the Cloud" alsmaar meer wordt doorkruist door de vele soorten, vooral hoogfrequente straling. Meer en meer toont wetenschappelijk onderzoek aan dat hiervan negatieve effecten uitgaan naar alle levende organismen. Ook de Europese Commissie is hier inmiddels van overtuigd en doet aanbevelingen aan haar lidstaten hieromtrent.

 

En dan tot slot nog iets dat ik bijna zou vergeten. En dat is: kunstmatige inseminatie. Kunstmatige inseminatie wordt al geruime tijd bij bijen toegepast. Er bestaan zelf KI-stations voor bijen! Voor zover ik weet nog niet in Begië maar wel bijvoorbeeld al in Nederland.

 

Wat men beoogt met KI is om bijen te kweken met voor de imker de meest optimale kwaliteiten. Eigenlijk willen we het beter weten dan de natuur zelf.

En zoals ik kan zien is o.a. honingproductie één van de belangrijkste kwaliteiten waarop men zich met KI geconcentreerd heeft. Zo is dit uit balans getrokken, gewoon uit economisch winstbejag.

 

Net zoals de melkveeboer zich met KI jarenlang focuste op de melkproductie omdat dit op korte termijn meer geld opleverde. Zo werden 'melkfabrieken' gemaakt die op veel andere vlakken aan kwaliteit verloren. Met als gevolg; hogere gevoeligheid voor veel ziektes, kortere levensduur, lagere restwaarde (slachtwaarde) enz. Ditzelfde geldt ook voor onze varkens en mestkuikens in de bio-industrie. Puur gekweekt op vleesproductie in 'n dusdanige excessieve vorm dat de dieren op het einde van hun leven vaak niet meer op hun benen kunnen staan. Gewoon omdat hun beendergestel niet is afgestemd op de monsterachtige vleesaangroei.

 

We vinden het waarschijnlijk allemaal weerzinwekkend dat Hitler ooit 'n Arisch ras wilde kweken maar eigenlijk doen wij nu met de dieren (en planten) voor 'n groot deel hetzelfde ...

En je wilt niet zien hoe KI bij bijen in de praktijk gebeurt.. De darren worden uitgeknepen (en uiteraard doodgedrukt; ze sterven bij 'n natuurlijke bevruchting natuurlijk ook maar waarschijnlijk voelt dat toch ietsje anders..). De koningin wordt dan met twee haakjes 'geopend' en het verzamelde sperma wordt met 'n spuitje ingebracht. Die koningin krijgt al vanaf dag één van de bevruchting 'n trauma mee dat ze heel haar leven meesleept. Bevrucht met het sperma van doodgedrukte darren... Dat kán eenvoudigweg geen vitaal volk opleveren!

 

-----

En zo zou dit verhaal nog oneindig veel langer hebben kunnen zijn. Maar uiteindelijk komt het allemaal neer op hetzelfde. De mens is zover weggeraakt van de natuur dat hij vaak niet meer in staat is de natuur te begrijpen. Of op z'n minst verblind is door prestatiedrang of winstbejag.

De natuur is perfect! Dat moeten we opnieuw leren inzien.

Alle problemen die we in de imkerij en in de land- en tuinbouw in het algemeen tegenkomen, zijn symptomen van misstappen die wij als mens maken. Het heeft geen zin een of andere plaag te bestrijden. We moeten naar de oorzaak kijken en zien wat dat ons te zeggen heeft. Zo leren we de natuur weer lezen; weer begrijpen en.... respecteren.